Chảy máu chân răng (hay chảy máu nướu răng) là một trong những hiện tượng răng miệng phổ biến nhất mà hầu như ai cũng từng gặp phải ít nhất một vài lần trong đời. Nhiều người thường tặc lưỡi bỏ qua vì nghĩ rằng đó chỉ là do “nóng trong người”, do chải răng hơi mạnh tay hoặc do thiếu chất vitamin.
Tuy nhiên, dưới góc độ y khoa, hay chảy máu chân răng lặp đi lặp lại không bao giờ là hiện tượng bình thường. Nó là tiếng chuông cảnh báo đầu tiên cho thấy khoang miệng của bạn đang bị vi khuẩn tấn công, hoặc nghiêm trọng hơn, đó có thể là triệu chứng ngầm của một căn bệnh hệ thống nguy hiểm.
Bài viết chuyên sâu dưới đây sẽ cung cấp cho bạn một cái nhìn toàn diện từ nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh, các nguy cơ biến chứng cho đến các phương pháp điều trị và phòng ngừa chảy máu chân răng hiệu quả tận gốc.
Cơ chế sinh lý bị chảy máu
Để hiểu tại sao hay chảy máu chân răng, chúng ta cần hiểu về cấu trúc của vùng mô quanh răng (mô nha chu). Nướu (lợi) là lớp mô mềm bao bọc xung quanh xương ổ răng và cổ răng. Mô nướu khỏe mạnh thường có màu hồng nhạt, săn chắc, ôm sát vào cổ răng và không bao giờ bị chảy máu khi ăn nhai hay chải răng thông thường.
Bên dưới lớp biểu mô nướu là một hệ thống mạng lưới vi mạch máu dày đặc nuôi dưỡng vùng miệng. Khi có các tác nhân kích thích (vật lý hoặc hóa học, phổ biến nhất là độc tố của vi khuẩn), cơ thể sẽ phản ứng bằng phản ứng viêm:
Giãn mạch: Các mạch máu vùng nướu giãn nở to hơn để đưa các tế bào bạch cầu đến tiêu diệt vi khuẩn. Điều này khiến nướu chuyển từ màu hồng nhạt sang đỏ sẫm hoặc tím đỏ.
Tăng tính thấm thành mạch: Thành mạch máu trở nên mỏng hơn, lỏng lẻo và cực kỳ nhạy cảm.
Sung huyết và vỡ mạch: Lúc này, chỉ cần một tác động lực rất nhỏ như sợi lông bàn chải lướt qua, thức ăn cứng chạm vào, hoặc thậm chí là cái mút miệng nhẹ cũng đủ làm tổn thương và rách các thành mạch yếu ớt này, gây ra hiện tượng chảy máu.
Các nguyên nhân khiến bạn thường xuyên bị chảy máu chân răng
Chảy máu chân răng xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính: Nguyên nhân tại chỗ (tại khoang miệng) và Nguyên nhân toàn thân (bệnh lý bên trong cơ thể).
Nhóm nguyên nhân tại chỗ (Chiếm 90% trường hợp)
Vôi răng (Cao răng) và mảng bám vi khuẩn
Đây là “thủ phạm” hàng đầu. Sau khi ăn, nếu răng không được làm sạch, một lớp màng sinh học chứa đầy vụn thức ăn và vi khuẩn (gọi là mảng bám) sẽ hình thành trên bề mặt răng.
Nếu để lâu từ 24 – 48 giờ, các khoáng chất trong nước bọt sẽ canxi hóa mảng bám này thành vôi răng (cao răng) cứng ngắc bám chặt ở cổ răng và dưới nướu. Vôi răng có bề mặt sần sùi, là nơi trú ngụ lý tưởng của hàng triệu vi khuẩn. Vi khuẩn thải ra các độc tố hủy hoại tế bào nướu, gây ra viêm nướu mãn tính và chảy máu.
Viêm nướu (Gingivitis) và Viêm nha chu (Periodontitis)
Viêm nướu: Là giai đoạn sớm. Nướu bị sưng đỏ, phì đại, lỏng lẻo và rất dễ chảy máu. Giai đoạn này hoàn toàn có thể đảo ngược và chữa lành hoàn toàn.
Viêm nha chu: Nếu viêm nướu không được điều trị, viêm nhiễm sẽ lan xuống sâu phá hủy xương ổ răng, dây chằng nha chu. Răng bắt đầu lung lay, nướu tụt xuống, hình thành các túi mủ sâu và chảy máu chân răng trầm trọng, kèm theo hơi thở có mùi hôi thối.
Thói quen vệ sinh răng miệng sai cách
Dùng bàn chải quá cứng và chải răng sai kỹ thuật: Việc chải răng theo chiều ngang với lực quá mạnh giống như bạn đang dùng “cưa” chà xát vào nướu, khiến nướu bị trầy xước, tơi tả và chảy máu.
Dùng tăm tre xỉa răng: Đầu nhọn của tăm tre thường đâm trực tiếp vào nhú nướu giữa hai kẽ răng, gây tổn thương cơ học nghiêm trọng, làm rộng kẽ răng và dẫn đến chảy máu kinh niên tại vùng đó.
Răng mọc lệch lạc hoặc bọc răng sứ hỏng
Răng khấp khểnh, chen chúc tạo ra các “góc chết” khiến bàn chải không thể làm sạch được, mảng bám tích tụ gây viêm.
Răng sứ làm sai kỹ thuật, vi phạm “khoảng sinh học” của nướu hoặc bị hở cổ răng sẽ trở thành cái bẫy chứa thức ăn, liên tục kích thích mô nướu gây viêm loét và chảy máu dai dẳng.
Nhóm nguyên nhân bệnh lý
Theo những tin tức tổng hợp 24h thì nếu bạn vệ sinh răng miệng cực kỳ sạch sẽ, không có vôi răng nhưng chân răng vẫn hay bị chảy máu chân răng, bạn cần nghĩ ngay đến các vấn đề sức khỏe sau:
Thiếu hụt Vitamin Vitamin C và Vitamin K)
Vitamin C: Là chất đóng vai trò cốt lõi trong việc tổng hợp collagen – thành phần cấu tạo nên mạch máu và mô liên kết. Thiếu vitamin C nghiêm trọng dẫn đến bệnh Scorbut, biểu hiện điển hình là nướu răng sưng sưng bầm tím, mủn ra và chảy máu ồ ạt.
Vitamin K: Đóng vai trò quan trọng trong quá trình đông máu. Thiếu vitamin K khiến máu khó đông, các vết xước nhỏ ở nướu cũng có thể rỉ máu kéo dài.
Thay đổi nội tiết tố (Hormone) ở phụ nữ
Giai đoạn dậy thì, chu kỳ kinh nguyệt, hoặc mãn kinh: Sự trồi sụt của hormone progesterone và estrogen làm tăng lưu lượng máu đến nướu, khiến nướu nhạy cảm hơn với vi khuẩn.
Giai đoạn mang thai (Viêm nướu thai kỳ): Thường xảy ra từ tháng thứ 2 đến tháng thứ 8 của thai kỳ. Nướu của mẹ bầu rất dễ sưng đỏ và chảy máu dù chỉ chạm nhẹ.
Tác dụng phụ của một số loại thuốc
Những người đang điều trị các bệnh lý tim mạch, huyết áp, tai biến thường phải sử dụng các loại thuốc như:
Thuốc chống đông máu (Aspirin, Warfarin, Clopidogrel…).
Thuốc chống động kinh hoặc thuốc hóa trị. Các loại thuốc này làm giảm khả năng kết tập tiểu cầu hoặc làm mỏng thành mạch, khiến tình trạng chảy máu chân răng xảy ra thường xuyên hơn.
Các bệnh lý về máu và suy giảm miễn dịch
Đây là nguyên nhân nguy hiểm nhất. Chảy máu chân răng tự phát, chảy nhiều và khó cầm có thể là dấu hiệu sớm của:
Bệnh máu trắng (Ung thư máu – Leukemia): Cơ thể sản sinh quá nhiều bạch cầu non ác tính, làm giảm sụt nghiêm trọng số lượng tiểu cầu (tế bào có chức năng cầm máu).
Rối loạn đông máu (Hemophilia), xuất huyết giảm tiểu cầu.
Suy giảm miễn dịch (HIV/AIDS), tiểu đường: Khiến cơ thể mất khả năng chống chọi với vi khuẩn khoang miệng, làm tình trạng viêm nướu bùng phát dữ dội.
Căng thẳng kéo dài (Stress) và mất ngủ
Stress kích thích cơ thể sản sinh ra hormone cortisol. Hàm lượng cortisol cao trong máu sẽ ức chế hệ thống miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn mảng bám tấn công nướu mạnh mẽ hơn, gây viêm và chảy máu.
Tác hại khi bị chảy máu chân răng
Nhiều người nghĩ hay chảy máu chân răng chỉ là chuyện vặt rỉ ra vài giọt máu rồi thôi. Tuy nhiên, nếu trạng thái này kéo dài từ tháng này sang năm khác, nó sẽ gây ra những hậu quả dây chuyền tàn phá cơ thể.
Hủy hoại thẩm mỹ và gây hôi miệng trầm trọng
Nướu bị viêm nhiễm lâu ngày sẽ bị teo lại, dẫn đến hiện tượng tụt nướu, lộ cổ và chân răng dài ra trông rất mất thẩm mỹ. Đồng thời, máu tích tụ trong kẽ răng bị phân hủy bởi vi khuẩn kỵ khí sẽ tạo ra các hợp chất lưu huỳnh có mùi cực kỳ hôi thối, khiến người bệnh mất tự tin hoàn toàn trong giao tiếp.
Mất răng hàng loạt
Khi viêm nướu tiến triển thành viêm nha chu, các dây chằng nâng đỡ răng bị đứt gãy, xương ổ răng bị tiêu biến (tụt xương). Răng không còn chỗ bám sẽ bắt đầu lung lay như răng sữa. Đến một giai đoạn nhất định, bác sĩ buộc phải nhổ bỏ hoặc răng sẽ tự rụng, làm suy giảm chức năng ăn nhai nghiêm trọng.
Tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ
Các nghiên cứu y khoa hiện đại đã chứng minh vi khuẩn gây viêm nướu (như Porphyromonas gingivalis) có thể thâm nhập vào các mạch máu bị tổn thương ở chân răng, di chuyển theo dòng máu đến khắp cơ thể. Chúng bám vào thành mạch máu ở tim và não, kích thích hình thành các mảng xơ vữa, làm hẹp lòng mạch, từ đó làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ lên gấp 2 – 3 lần.
Ảnh hưởng nghiêm trọng đến thai kỳ
Mẹ bầu bị viêm nướu nặng và chảy máu chân răng thường xuyên có nguy cơ sinh non (trước tuần thứ 37) và sinh con nhẹ cân cao hơn gấp 7 lần so với các bà mẹ có răng miệng khỏe mạnh. Nguyên nhân là do các chất hóa học trung gian gây viêm (như prostaglandin) từ vùng nướu bị viêm đi vào máu, kích thích tử cung co bóp sớm.
Giải pháp điều trị chảy máu chân răng tận gốc
Can thiệp y tế tại Phòng Khám Nha Khoa (bắt buộc)
Lời khuyên vàng: Không có một loại kem đánh răng hay bài thuốc dân gian nào có thể tự làm tan biến các cục vôi răng cứng ngắc dưới nướu của bạn. Bạn bắt buộc phải đến nha khoa.
Cạo vôi răng (Lấy cao răng) bằng sóng siêu âm: Đây là bước điều trị đầu tiên và quan trọng nhất. Bác sĩ sẽ dùng đầu tăm siêu âm rung nhẹ để làm bong tróc toàn bộ vôi răng bám trên bề mặt và sâu dưới nướu răng, loại bỏ tận gốc tổ ấm của vi khuẩn. Đối với viêm nướu nhẹ, chỉ cần sau 3 – 5 ngày cạo vôi răng, nướu sẽ tự ôm sát trở lại và hết hẳn chảy máu.
Bào láng gốc răng và nạo túi nha chu: Dành cho trường hợp nặng đã tiến triển thành viêm nha chu. Bác sĩ sẽ làm sạch sâu bên dưới các túi nướu, loại bỏ các mô nhiễm trùng và làm nhẵn bề mặt chân răng để nướu có thể tái bám dính vào răng.
Cố định răng hoặc phẫu thuật ghép nướu: Nếu răng đã bị lung lay hoặc tụt nướu quá sâu.
Điều chỉnh các phục hình hỏng: Sửa lại các răng sứ bị hở cổ, tháo bỏ hoặc làm lại các mối hàn/trám răng bị dư lồi gây đọng thức ăn.
Chế độ chăm sóc và vệ sinh răng miệng chuẩn Y khoa tại nhà
Sau khi đã làm sạch vôi răng tại nha khoa, việc duy trì ở nhà đóng vai trò quyết định bệnh có tái phát hay không.
Đổi ngay bàn chải lông mềm (Soft hoặc Ultra Soft): Tuyệt đối không dùng bàn chải lông cứng. Nên chọn bàn chải có đầu nhỏ gọn để dễ luồn lách vào răng trong cùng. Khi chải, đặt bàn chải nghiêng một góc 45 độ so với viền nướu, rung nhẹ và chải hất theo chiều dọc từ nướu hướng về phía mặt nhai (hoặc chải xoay tròn). Tránh tuyệt đối việc chà ngang như kéo cưa.
Tần suất chải răng: Đánh răng ít nhất 2 lần/ngày (sau khi ăn sáng và trước khi đi ngủ). Mỗi lần chải tối thiểu phải đạt 2 phút.
Khai tử tăm tre, kết thân với chỉ nha khoa/máy tăm nước:
Chỉ nha khoa: Giúp lấy sạch vụn thức ăn ở kẽ răng một cách nhẹ nhàng mà không làm tổn thương nhú nướu.
Máy tăm nước: Sử dụng áp lực tia nước để thổi bay mảng bám, đồng thời tia nước có tác dụng massage nướu dịu nhẹ, tăng cường tuần hoàn máu giúp nướu săn chắc.
Sử dụng nước súc miệng kháng khuẩn phù hợp: Bạn có thể dùng nước súc miệng chứa Chlorhexidine (nếu có chỉ định của bác sĩ trong giai đoạn viêm cấp tính, không dùng quá 2 tuần để tránh xỉn màu răng) hoặc nước muối sinh lý 0.9% để làm sạch khoang miệng sau khi chải răng.
Chế độ dinh dưỡng khoa học “Cứu rỗi” nướu răng
Một hệ miễn dịch khỏe mạnh từ bên trong sẽ giúp các mô nướu mau chóng phục hồi tổn thương.
Tăng cường Vitamin C: Ăn nhiều các loại quả có múi (cam, bưởi, chanh), ổi, dâu tây, kiwii, bông cải xanh. Vitamin C giúp bền vững thành mạch máu, giảm xuất huyết.
Bổ sung Vitamin K: Có nhiều trong các loại rau lá xanh đậm như rau bina (bắp cải chân vịt), cải xoăn, súp lơ, măng tây để hỗ trợ quá trình đông máu tự nhiên.
Bổ sung thực phẩm giàu Canxi và Vitamin D: Giúp xương ổ răng và răng chắc khỏe từ bên trong (sữa, phô mai, tôm, cua, trứng).
Uống đủ nước: Nước giúp kích thích khoang miệng tiết nước bọt liên tục. Trong nước bọt có chứa các enzyme kháng khuẩn tự nhiên, giúp rửa trôi mảng bám hữu hiệu.
Hạn chế đồ ăn ngọt, dẻo và nước có gas: Đường là thức ăn yêu thích của vi khuẩn. Đồ ăn dẻo bám dính vào kẽ răng nếu không sạch sẽ lên men axit rất nhanh, tàn phá cả men răng lẫn nướu.
Kết luận
Hiện tượng hay chảy máu chân răng không đơn thuần chỉ là một sự cố nhỏ khi bạn đánh răng quá tay. Nó chính là “chiếc phong vũ biểu” trung thực phản ánh tình trạng vệ sinh răng miệng nói riêng và sức khỏe của toàn bộ cơ thể bạn nói chung.
Hãy yêu thương nụ cười của mình bằng cách thay đổi chiếc bàn chải cũ kỹ, dùng chỉ nha khoa sau mỗi bữa ăn và đặt ngay một lịch hẹn với bác sĩ nha khoa sớm nhất có thể. Một hàm răng chắc khỏe, một khuôn nướu hồng hào chính là tấm lá chắn bảo vệ sức khỏe tổng thể bền vững nhất của bạn.
Nguồn: Sưu tầm
